12 Ocak 2011 Çarşamba

Sedsaliya Rojnamegeriya Kurdî

Mahmud Lewendî

Di hefta pêflî ya Adara 1998´an de li Stockholmê ji alî Federasyona Komelên Kurdistanê li Swêdê û Komela Nivîskarên Kurd û ABF´ê li Stockholmê, di 22.04.1998´an de li bajarê Kolnê ji alî Yekîtîya Rojnamevanên Kurdistanê û di 22-26ê Nîsanê de jî li Îstenbolê ji alî NÇM, Med-Kom û Stranê 100salîya rojnamegerîya kurdî hat pîrozkirin.


Di pîrozkirina Stockholm û ya Kolnê de ez bixwe befldar bûm û min di çarçeweya vê nivîsa jêrîn de axaftinek kir û her weha min pêflangehek ku ji 780 bergên kovaran pêkhatî jî li ciyên pîrozkirinê raxist û fotokopiyeke vê pêflangehê jî min ji yên Îstenbolê re fland daku li wir pêflangehekê vekin. Ev nivîsa jêrîn di wan civînan de hatiye belav kirin.)
*****


(
Rojnama pêflî Kurdistan e, li Qahireyê di 22'ê Nîsana 1898’an de ji alî Mîqdad Mîdhet Bedirxan ve hatiye derxistin. 75 sal pifltî derketina vê rojnameyê, di 1973’an de li Kurdistana Iraqê, 22’yê Nîsanê wek Roja Rojnamegerîya Kurdî hat qebûlkirin û ji wê rojê de ye her sal ev roj tê pîrozkirin.
Îsal jî 100 salîya rojnama Kurdistanê ye, bi vê wesîleyê em îstatîstîkeke kurt a derheqê kovar û rojnameyên kurdan de radixin ber çavan.
Heta nuha bi qasî ku min tesbît kirîye:
-1200 kovar, rojname û bultenên Kurdan derketine.
-Nêzî 730 hebê wan ji alî partî û rêxistinan ve hatine derxistin.
-295 heb ji wan tenê bi Kurdî ne (piranî bi Soranî, paflê Kurmancî û Dimilî), yên din bi Tirkî, Erebî, Farisî ne hinek ji wan nîva-nîv in (Kurdî-Tirkî, Erebî-Kurdî û hw.). Nêzî35 kovar û rojname jî bi zimanên din derketine, wek: Ing., Alm., Swêdî, Yunanî, Rusî, Fini û hwd.
-Ji van kovar û rojnameyan nêzî 630 hebên wan illegal derketine.
-Piraniya kovar û rojnameyên ku ji teref dewletê hatine girtin yên Kurdistana Tirkiyê ne. Hema hema çi bigre ji % 96'ê wan ji teref dewletê hatine girtin, an jî derheqê wan de mahkeme vebûne.
-Piraniya rojnamevanên Kurd li Kurdistana Bakur ji teref dewletê ve hatine kufltin. Wek Musa Anter, Huseyin Deniz, Medet Serhat, Hafiz Akdemir û hîn gelekên din.
Kovara herî biçûk: Xebat (11x8 cm., KUK)
Kovara herî mezin: Govarî Korrî Zanyarî Kurd, 1973, Bexdad
Rojnameya herî mezin: Aso, Brayetî, (Bexdad)
Rojnameyên rojane: Birayetî (1974), Gündem, Politika, Kurdistanî Nwê
Rojnameyên heftane: Kurdistan (Îran), Yeni Ülke, Azadî, Hêvî, Roj, Jiyana Nû, Kurdistanî Nwê, Birayetî
Kovara herî pirpel: Govarî Korrî Zanyarî Kurd (no:1/1973, 800 r.) (no:1-2, 1974, 976 r.), Bexdad
Kovar an rojnameya herî kêmpel: Belavok (1 r.), Stockholm, 1979
Çend nimûne ji kovar an rojnameyên herî domdirêj û berdewam (di nav parantêzê de kes an rêxistinên ku derxistine hatine diyarkirin):
Hawar, fiam, 1932-1943, 11 sal (Celadet Bedirxan)
Gelawêj, Bexdad,1939, 10 sal (Îbrahîm Ahmed û Elaeddîn Seccadî)
Berbang, Stockholm, 1982 (Fedrasyona Komelên Kurdistanê)
Armanc 1979-1997, 18 sal (DDKD-KIP, pifltre Yekbûn)
Dengê Kurd, Suriye (Ji salên 60î û vir de ye derdikeve)
Berxwedan (PKK) (ji 80yî û vir de ye her derdikeve)
Serxwebûn (PKK) (ji 1979´an û vir de ye derdikeve)
Riya Azadî (PSK) (Ger wek berdewama "Özgürlük Yolu" were qebûlkirin, ji 1975´an û vir de ye her derdikeve)
Roja Nû, Stockholm, (PSK)
Xebat (PDK-Iraq)
Kurdistan (PDK-Iran)
El-fierare (YNK)
Çend nimûne ji kovar an rojnameyên herî jiyan kurt: rojnameya Neynik - Beyrut 1943- hejmarek derket, kovara Bihar (Surîye) 1 hejmar, Berbangê Kurdistan(Swêd)
Kovar an rojnameya herî pir cî guhestî: Rojnameya Kurdistan 1898
Kovar an rojnameya ku cara pêflî cih daye nivîsên bi Dimilî: Hawar 1932
Kovar an rojnameya ku cara pêflî navê wê bi Dimilî bû: Roja Newe, 1963, Îstanbul.
Kovar an rojnameya ku cara pêflî cih daye devoka fiêxbizinî: Çarçira, 1986, Stockholm
Çend nimûne ji kovar an rojnameyên ku herî pir ceza xwarine; Ozgür Ulke, Ozgür Politika, Ozgür Gündem, Medya Gunefli, Azadî, Hêvî û hwd ên ku li Tirkiyê derdikevin.
Kovar an rojnameya ku dewletên dagirker suîkast li hember wê kirine: Ozgür Gündem, Ozgür Politika
Kovar û rojnameyên ku di zindanan de derketine:
Berhem (Zindana Diyarbekirê 1984)
Hawar (Zindana Diyarbekir 1984)
Çandiya Berxwedan (Zindana Diyarbekir 1984)
Çirûska Jiyan (Diyarbekir 1984)
Hewar (Diyarbekir 1980, destnivîs, M. Dogan û F.Kurtay)
Yurttan Haberler (Diyarbekir, 1980)
Oncü Çocuk (Aydin, 1991)
Dîlan (Aydin, 1991)
Sesimiz (Ankara, 1989)
fiewqa Berxwedan (Diyarbekir, 1989)
Serîhildana Kurdistan (pifltî 1984´an)
Dengê Kurdistan (ist., 1989)
Tel Orgü (fiukru Gumufl, Urfa, 1988)
Kovar an rojnameyên ku li gundekî derketine: Xurmal (no:1/1940, 15 rojî, fiakir Fettah)
Kovar an rojnameyên ku biyaniyan derxistine: Kurdistan Missonery, Kurdistan Ambassador, Kurdistan Bulletinen,
Kovar an rojnameyên ku dewletên biyanî li Kurdistanê derxistine: Aga w rûdawî Hefteyî (Konsolosxaneya Amerîkayê li Bexdadê derxistiye), Peyam, Têgehifltinî Rastî (Îngilîzan li Bexdadê derxistiye)
Yekem kovara mîzahî: Mîrkut, Stockholm, 1.7.1985 (M. Lewendî)
Yekem kovara zarokan: Kulîlk û Hêvî (1981), Stockholm, (Gelek kes dinivîsin ku yekem kovara zarokan Gir û Galî Mindalanî Kurd/Mahabad/1946 e, lê bi qasî ku mirov ji hersê hejmarên kovarê fêm dike ne ê zarokan, lê dibe ku yê xortan be. Ji xwe di bin navê kovarê de jî hatiye nivîsîn ku "Bîrî Kargeranî Çapxaney Kurdistan")
Yekem kovara jinan: Huner, Bexdad, 1958
Yekem rojnameyên ku di flikeftê de derketine: Umêdî Istiqlal, Pêflkewtin (yên dewra fiêx Mehmûdê Berzencî ne ku wê demê di Eflkewtî Cesene/fiikefta Ceseneyê de van rojnameyan çap dikin.)
Li gor welatan hejmara rojname û kovaran:
-Iraq û Kurdistana Iraqê: 378
-Tirkiye û Kurdistana Tirkiyê: 161
-Iran û Kurdistana Iranê: 76
-Surîye û Kurdistana Surîyê: 97
Almanya: 88
Awistirya: 8
Belçika: 6
Bulgaristan: 5
Canada: 9
Çekoslovakya: 5
Danmark: 7
England: 11
Finland: 6
Fransa: 27
Holland:11
Lubnan: 21
Misir: 11
Norveç:7
Pakistan: 7
Romanya: 4
Sovyet: 13
Swêd: 98
Urdun: 5
USA: 23
Yunan: 9
52 Awrûpa (?) (ciyê derketina wan nediyar e).
Ji van kovar û rojnameyan:
8 heb ji bo zarokan e
6 heb yên mîzahî ne
7 heb yên jinan e
17 heb îslamî
7 heb di zîndanan de derketine (li Kurdistana Tirkiyê)
2 heb tiyatro û sînema
8 heb yên xortan
1 magazîn
Ji bo kovar û rojnameyan, navên ku herî pir hatine bi kar anîn:
AZADÎ: 10
BANG: 4
ALA...: 16
ÇIYA: 9
DENG/DENGÊ.../DENGÎ....: 78
DEMOKRAT/DEMOKRASÎ: 7
GELAWÊJ: 9
HAWAR/HEWAR: 9
JÎN/JIYAN: 22
KURDISTAN: 22
NEWROZ: 5
fiOREfi: 7
Çend nimûne ji kovar û rojnameyên ku
Li Kurdistana Bakur û li Tirkîyê derketine: fiark ve Kurdistan 1908, Rojî Kurd 1913, Kurdistan 1918, Jîn (kovar) 1918, Dîcle Kaynagi, Roja Newe, Deng 1963, Dicle Firat
Kurdistana Baflûr û Iraq: Têgeyifltinî Rastî, Rojî Kurdistan, Bangî Heq, Umêdî Îstîqlal, Bangî Kurdistan, Jîn, Jîyanewe, Hetaw, Ronahî, Gelawêj, Zarî Kurmancî
Kurdistana Rojhilat û Îran: Kurd, fiewî Kurd, Gir û Galî Mindalanî Kurd, Hetaw, Nifltiman, Hawarî Nîfltiman, Kurdistan, Helale, Yekîtî Têkoflan, Amanc, Sirwe, Awyer
Kurdistana Sûriyê û Lubnan: Hawar, Ronahî, Roja Nû, Stêr, Neynik, Deng, Dengê Kurd, Demokratî, Yekîtî, Aso, Gurzek Gul, Pirs
Sovyet: Riya Teze, Kurdistan, Axîna Welat, Sovyet Kurdistani
*****
DI 100-SALÎYA ROJNAMEGERÎYA KURDÎ DE ROJNAME Û KOVARÊN KURDISTANA BAKUR
(1908-1998)
Rojnama pêflîn a kurdî, Kurdistan di 22´yê Nîsana 1898´an de lî Qahîrê derket. Ji wê rojê hetta îro nêzîkî 1200 kovar û rojnameyên kurdî derketin. Ger em Kurdîstana Iraq û Îran û Surîyê nehesibînin, hema tenê li Tirkîyê û li Kurdistana Tirkîyê nezîkî 160 kovar û rojnameyên Kurdan derketine. Lê piranîya wan bi Tirkî an jî bi Tirkî û Kurdî (Kurmancî-Soranî-Dimilî) derketine. Ji wan tenê kovara Tîrêj, Rojname, Welat(piflt re Welatê Me, Azadîya Welat) û Nûbihar, Armanc (çapa 2.) û Vate (çapa 2.) bi Kurdî (Kurmancî-Dimilî) derketine.
Gava ku mirov li grafîka derketina salên van kovar û rojnameyan dinihêre, mirov dibîne ku ew jî li gor pêflveçûna tevgera netewîya kurdî pêflde çûne an jî pafl de mane. Ev yeka jî bêguman bi rewfla împeratorîya Osmanî yan jî ya Cumhurîyeta Tirkîyê ve jî grêdayî ye. Her çendî nisbî be jî carna rewflek demokratîk çêbûye û tesîr li ser weflanên Kurdî jî kirîye.
Di 1908´an de mirov dibîne ku pifltî îlana Meflrûtîyetê, li Istenbolê Kurd jî dest bi derxistina rojname û kovaran dikin, komele û cemîyetan ava dikin, û vê yekê hetta 1914´an didomînin.
Di dema fierê Cîhanê yê Pêflîn (1914-1918) de weflanên Kurdî disekinin, dernakevin. Di 1918´an de, bi taybetî jî pifltî Mutarekeya Mondrosê gava ku hakimîyeta Tirkan qels dibe, Kurd dîsan dest bi derxistina weflanan dikin.
Pifltî tevgera Kemalîstan, ku li ser bingeha Dewleta Osmanî, Komara Tirkîyê tê avakirin. U serîhildanên Kurdan yên salên 1925, 1927-1930, 1937-1938´an jî ji teref hukumatê ve tê pelçiqandin. Ji ber vê yekê di navbêra salên 1920 û 1950´yî de bêdengîyeke dirêj heye. Di nava van herdû tarîxan de tu kovar yan jî rojnameyeke muhîm derneketîye.
Li derveyî yek-du îstîsnayan, ji bo salên 1950-1960´î jî mirov dikare her vî tifltî bibêje.
Bi guherîna Qanûna Esasî, pifltî 1961´an li Tirkîyê rewflek demokratîk a îzafî peyda bû. Hin ronakbîr û welatparêzên Kurdan jî xwestin ji vê rewflê îstîfade bikin. U di 1962´an de dest pê kirin çend rojname û kovar derxistin. Lê her di derketina wan de hukumatê pêflî li ber wan digirt û qedexe dikir.
Di nava salên 1955 û 1975´an de, xwendekarên Kurd ên ku li Istenbol û Anqerê dixwendin, hin kovar û rojnamên kurdî derxistin, lê ne peryodîk bûn û carina cih didan hin nivîs û flîîrên kurdî jî.
Wekî tevgerên Kurdî, rojname û kovarên Kurdî jî di nav salên 1974 û 1980´yî de gelek pêflde çûn. Di nav van flefl salan de ji bîstî zêdetir rojname û kovarên kurdî derketin.
Pifltî Ilona 1980´yî ku Cunta hat ser hukim, êdî tu kovar û rojnameyên kurdî nema derketin. Tenê pifltî 1984´an di Girtîxana Diyarbekir de hin kovar bi awayekî îllegal ji teref Kurdan ve hatine derxistin. Mesela ji wan navê yekê Çandîya Berxwedan e.
Piranîya van rojname û kovaran sîyasî ne. Hinek ji wan li Istenbol, Anqere û Izmîrê, hinek jî li Kurdistanê dihatin çapkirin. Gelek ji van kovar û rojnameyan legal derdiketin, lê her tim dihatin qedexe kirin, ceza didan kesên ku dixwendin û belavdikirin. Li derveyî yên legal, her weha hin kovarên îllegal jî ji teref hin rêxistinên Kurdan ve dihatin derxistin.
Pifltî 1988´an nisbî be jî dîsa rewflek "demokratîk" peyde bû û Kurdan dest pê kirin kovar û rojname derxistin, her çendî ew jî dîsa ji teref hukmatê ve hatin qedexe kirin, lê hinek ji wan hîn jî derdikevin.
Kovar û rojnameyên ku kurdan li Tîrkîyê derxistine li gor tarîxa derketinê, ev in:
  1. fiark ve Kürdîstan, Istanbul, 1908
  2. Kürd Teavvün ve Terakki Gazetesi, Istanbul, 1908
  3. Kürdistan, Istanbul, 1908
  4. Serbesti, Istanbul, 1909
  5. Amid-i Sevda, Istanbul, 1909
  6. Peyman, Diyarbekir, 1909
  7. Rojî Kurd, Istanbul, 1913
  8. Yekbûn, Istanbul, 1913
  9. Hetawî Kurd, Istanbul, 1913
  10. Jîn (kovar), Istanbul, 1918
  11. Jîn (rojname), Istanbul, 1919
  12. Kurdistan, Istanbul, 1919
  13. Îrfan, Siwêreg, 1923
  14. Gazî, Diyarbekir, 1919
  15. Mezopotamya, Diyarbekir, 1925 (?)
  16. Agrî Agir Dibarîne, Agri, 1929 (?)
  17. Gazîya Welat, Agri, 1929 (?)
  18. Agrî, Agri, 1929-1930
  19. Dicle Kaynagi, Istanbul, 1948
  20. fiark Mecmuasi, Istanbul, 1950
  21. fiarkin Sesi, Istanbul, 1950
  22. Demokrat Dogu, Turkiye, 1950
  23. Agri, Ankara, 1953
  24. fiark Postasi, Diyarbekir, 1954
  25. Henek, Ankara, 1955(?)
  26. Miya Farkin, Farqin, 1955
  27. Cudi, Turkiye, 1956 (?)
  28. Dersim, Ankara, 1957
  29. Ceride-i Dersim, Istanbul, 1957
  30. Ileri Yurd, Diyarbekir, 1958
  31. Silvan Sesi, Silivan, 1962
  32. Dicle-Firat, Istanbul, 1962
  33. Rêya Rast, Istanbul, 1963 (?)
  34. Keko, Ankara, 1963
  35. Deng, Istanbul, 1963
  36. Roja Newe, Istanbul, 1963
  37. Kormiflkan, Ankara, 1965
  38. Çira, Xarpêt (El´eziz), 1965
  39. Yeni Akifl, Ankara, 1966
  40. Havar, Ankara, 1966
  41. Uyan›fl, Ankara, 1967
  42. Çikifl, Ankara, 1967
  43. Diyarbakýr Kültür, Ankara, 1967
  44. Siverek, Istanbul, 1968
  45. Hinistan Sesler, Ankara, 1968
  46. Karakoçan, Istanbul, 1969
  47. Dirilifl-Mardin´in Sesi, Ankara, 1969
  48. Ezilenler, Dêrsim (Tunceli), 1969
  49. Do¤u, Istanbul, 1969
  50. Dengê Sêrek, Istanbul, 1969
  51. fiêresiyar, Bayezid (Dogu Beyazit), 1970
  52. Mezra Botan, 1969
  53. Gumgum, Ankara,1970
  54. Adiyaman, Istanbul, 1970
  55. DDKO Haber Bülteni, Ankara, 1970
  56. Bazalt Kent, Ankara, 1970
  57. Ozgürlük Yolu, Ankara, 1975
  58. Deprem, Licê, 1975
  59. Heval/Yoldafl, 1975
  60. Azad, Ankara, 1975
  61. Xebat Bona Yekbûn û Rêya Azadî, 1976
  62. Rizgarî, Istanbul, 1976
  63. Siirtte Son Söz, Sêrt, 1976
  64. Pêfleng bo fiorefl, 1977
  65. Roja Welat, Ankara, 1977
  66. Diyarbak›r Yol-Ifl, Diyarbekir, 1977
  67. Demokrasi, Agri, 1977
  68. Rêya Sor, Ankara, 1977
  69. Xebat ji bo Rizgariya Kurdistan, 1978
  70. Devrimci Demokrat Gençlik, Istanbul, 1978
  71. Kava (Kawa), Istanbul, 1978
  72. Serxwebûn, Gazîanteb, 1979
  73. PKK Bülteni, K›z›ltepe, 1979
  74. Dengê Kawa, Ankara, 1979
  75. Haber Bülteni, Bismil, 1979
  76. Hewar, Turkiye, 1979
  77. Ala Rizgarî, Istanbul, 1979
  78. Jîna Nû, Wan, 1979
  79. Ozgürlük, Izmir, 1979
  80. Têkoflîn, Entab, 1979
  81. Ozgürlük fiafag›, Wan, 1979
  82. Tîrêj, Izmir, 1979
  83. Seslenifl, Batman, 1979
  84. fiorefl, 1979 (Kurtulufl)
  85. Yekbûn, Diyarbekir, 1979
  86. Befliri´de Uyan›fl, Biflêri (Qubin), 1980
  87. Demokratik Egitime Dogru, Bedlis, 1980,
  88. Têkofler, Kurdistana Tirkiyê, 1980
  89. Roja Gel, 1980
  90. Yurttan Haberler, Girtîxana Diyarbekir, 1980
  91. Xebat Ser Riya Barzani, 1981, Kurdistana Tirkiyê
  92. Ji bo Kurdistank Serbixwe Yekbûyî û Sosyalîst Pêflve, Ankara 1981
  93. Di têkoflîna serxwebûn û azadîya Kurdistan de Pêflmerge, 1983
  94. Hawar, Girtixana Diyarbekir, 1984
  95. Çandiya Berxwedan, Girtixana Diyarbekir, 1984
  96. Çirûska Jiyan, Girtixana Diyarbekir, 1984
  97. Berhem, Girtixana Diyarbekir, 1984
  98. Dengê Partîzan, 1987 (TKP-ML)
  99. Medya Günefli, Istanbul, 1988
  100. Toplumsal Dirilifl, Istanbul, 1988
  101. Ozgür Gelecek, Ankara, 1988
  102. Dengê Amedê, (PKK-Diyarbekir)
  103. Dengê Kurdistan, Girtîxana Istanbulê, 1989
  104. Vatan Günefli, Istanbul, 1989
  105. Deng, Istanbul, 1989
  106. Tel Örgü, Girtîxana Ruhayê, 1988
  107. Seçmeler, Ankara, 1989
  108. Sesimiz, Girtîxana Ankara, 1989
  109. fiewqa Berxwedan, Girtîxana Diyarbekirê, 1989
  110. Serhildana Gel, 1990 (PKK Eyaleta Mêrdînê)
  111. Yenî Halk Gerçe¤i, Îstanbul, 1990
  112. Serîhildana Kurdistan,
  113. Halk Gerçegi, Istanbul, 1990
  114. Ozgür Halk, Istanbul, 1990
  115. Yeni Ülke, Istanbul, 1990
  116. Roza, Îstanbul
  117. Xebat ji bo serxwebûna Kurdistan, 1990-1991
  118. Dîlan, Girtîxana Ayd›n 1991
  119. Dengê Artêfla Gel, 1991
  120. Êrîfl, Dersîm
  121. Newroz, Istanbul, 1991
  122. Rojname, Îstanbul, 1991
  123. Li Welat, 1991
  124. Öncü Çocuk, Girtîxana Aydinê, 1991
  125. Rewflen, Istanbul, 1992
  126. Newroz Atefli, Îstanbul, 1992
  127. Devrimci Yurtsever Gençlik, Îstanbul, 1992
  128. Govend, Diyarbekýr, 1991
  129. Azadî, Îstanbul, 1992
  130. Felat, Bismil, 1992
  131. Serketin, Îstanbul, 1992
  132. Komel, Îstanbul, 1992
  133. Welat, Îstanbul, 1992
  134. Azadîya Welat, Îstanbul
  135. Tewlo, Îstanbul, 1992
  136. Özgür Gündem, Îstanbul, 1992
  137. Ahmedî Xanî, Bayezid, 1992
  138. Nubihar, Îstanbul, 1992
  139. Karacadag, Wêranflahr, 1993
  140. Peyman, Girtîxaneya Ruhayê, 1994
  141. Realîte, Îstanbul, 1994
  142. Jîyana Nû, Istanbul, 1994
  143. Welatê Me, Îstanbul,1994
  144. Stêrka Rizgarî, Istanbul, 1994
  145. Jiyana Rewflen, Istanbul
  146. Armanc, Istanbul, 1995
  147. Roj; Istanbul 1995
  148. Zend, Istanbul, 1996
  149. Demokrasî, Istanbul
  150. Zend, Istanbul, 1996
  151. Jujin, Istanbul, 1996
  152. Dengê Stêrka Rizgarî, Istanbul, 1997
  153. Nû Roj, Istanbul,1997
  154. Pêfle Roj, Istanbul
  155. Ronahî, Istanbul
  156. Hêvî, Istanbul
  157. UDG/CND (Ciwanên Neteweyî yên Demokrat), Mersin, 1997
  158. Vate, Ist. 1998
  159. Stêrka Rizgarî
  160. War
  161. Pelîn
  162. Serbestî
Çavkanî:
® Ji % 80’yê van kovar û rojnameyan min bi xwe dîtine. Ji bo yên ku min nedîtine jî min ji van çavkaniyên jêrîn sûd girtîye:
® Malmîsanij û M. Lewendî; Li Kurdistana Bakur û Li Tirkiyê Rojnamegerîya Kurdî (1908-1981), Weflanên Jîna Nû, Stockholm, 1989, 309 r.
® Malmîsanij û M. Lewendî; Li Kurdistana Bakur û Li Tirkiyê Rojnamegerîya Kurdî (1908-1992) -II-, Stockholm, 1992, 163 r.
® Malmîsanij û M. Lewendî; Li Kurdistana Bakur û Li Tirkiyê Rojnamegerîya Kurdî (1908-1992), (Çapa 2.), Öz-Ge Yayýnlarý, Ankara, 1992, 465 r.
® Cemal Xeznedar;a Raberî Rojnamegerîy Kurdî, Bexdad, 1973, 192 r.
® Mumtaz Heyderî; Mistefa fiewqî w "Peyje", Hewlêr, 1985, 143 r.
® Silvio van Rooy & Kees Tamboer; ISK’s Kurdish Bibliography Nr. 1, Volume: A, Volume: B, Amsterdam, 1968, 658 r.
® Ebdulcebbar Muhemmed Cebbarî; Mêjûy Rojnamegerî Kurdî, Silêmaniye, 1970, 191 r.
® Kemal Mezher Ehmed; "Têgeyifltinî Rastî" û fiwênî Le Rojnamenûsî Kurdî da, Bexdad, 1978

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder